Zakręt wczoraj


Zakręt to miejscowość stosunkowo młoda, pierwsze wzmianki o Zakręcie pojawiły się ok. roku 1860 pod nazwą Miłosna–Zakręt. Tereny te należały do właścicieli Starej Miłosny i Janówka. Janówek, podobnie jaki Stara Miłosna, był jedną z najstarszych miejscowości w tej okolicy. Początek Janówka datowany jest na  XVI wiek, a dziś Janówek jest częścią Zakrętu.

 

Mapka przedstawiająca miejscowości po prawej stronie Wisły.

 

Jednym z pierwszych właścicieli tych terenów w drugiej połowie XVI wieku był Mikołaj Kiszka – wojewoda podlaski, starosta drohicki i bielski. Odkupiła je od niego Rodzina Czerniakowskich, do której należały również inne miejscowości m.in. Czerniaków, Turów, Kobyłka, Ossów.

 

Sytuacja gospodarcza miała bezpośredni wpływ na decyzję Karola Szulca – bankiera z Warszawy – kolejnego właściciela Miłosny i Janówka oraz terenów, które swym zasięgiem obejmowały znaczną część Sulejówka, dzisiejszy Zakręt i Żurawkę. W 1791 roku Karol Szulc sprzedał te tereny małżonkom Mariannie i Michałowi Przeździeckim, którzy powiększyli je o kolejne miejscowości, tj. część Borkowa z Zerzynem (Zerzeń) oraz Kaczydół, odkupione od Cypriana Sowińskiego – metrykanta koronnego. W ten sposób Przeździeccy utworzyli tak zwane Dobra Miłosna.

 

Po śmierci hrabiego Michała Przeździeckiego w 1799 roku Dobrami Miłosna zarządzała jego żona Marianna z Mostowskich oraz synowie: Konstanty i Karol Dominik. To oni w znacznej mierze przyczynili się do ponownego rozwoju tych okolic zakładając folwarki, przy których rozwijały się różne dziedziny życia społecznego i gospodarczego.

 

Z publikowanych artykułów Pani Barbary Buczek-Płachtowej dowiadujemy się, że w roku 1783 w rejonie Miłosny i okolicy znajdowało się kilka karczm. Była „Zielona Karczma”, która dała początek wsi Zielona (obecnie osiedle Wesoła), a także: „Karczma Wawer”, „Karczma Kaczydół” , „Karczma Do Miłosny” (zlokalizowana przy skrzyżowaniu dzisiejszych ulic: Szosa Lubelska i Trakt Brzeski) oraz „Karczma Żurawka”. Z dokumentu pt. „Tabela Szynkarzy Propinacyi Miłoskiey od 30 października po 7 listopada 1830 roku” dowiadujemy się, że na terenie dóbr Miłosna było siedmiu szynkarzy, między innymi: w Janówku szynkarz Szajn, a w roku 1818 szynkarz Tomasz Jakubowski (informacja z Archiwum Państwowego w Otwocku ), natomiast w Żurawce był szynkarz Mikłaszewic.

 

Po wieloletnim posiadaniu dóbr Miłosna przez ród Przeździeckich, w dniu 6 lipca 1815 roku, cały majątek został sprzedany Teresie z Druckich-Lubeckich Scypionowej, która w roku 1829 powiększyła go o Żurawkę, należącą do Dóbr Długa Kościelna, odkupioną od Aleksandra Dmitriewa.
W skład Dóbr Miłosna wchodziły:
– 4 folwarki: Miłosna, Borków, Kaczydół i Żurawka,
– 3 nomenklatury (kolonie): Pochulanka, Janówek i Zakręt,
– 1 wieś: Zakręt – 19 osad z gruntem 71 mórg.

 

W „Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” (spis miejscowości z roku 1827 uzupełniany o kolejne miejscowości do czasu wydania 1880-1914) znajdują się:
– Janówek – wieś , powiat nowomiński, gmina i parafia Wiązowna,
– Zakręt kolonia – powiat nowomiński, gmina Wawer, parafia Wiązowna,
– Zakręt wieś – powiat warszawski, gmina i parafia Wiązowna , odległość od Warszawy 17 wiorst, ma 205 mk, 248 m -Dwór i 75 mórg włościańskich.

Za rządów Teresy Scypionowej Miłosna i jej okolice znacznie się rozwinęły. Folwarki zostały rozbudowane. Jej staraniem powstała stacja pocztowa w 1819 roku. W tym okresie rozwinęło się wiele dziedzin życia gospodarczego, m. in: powstały: browar, młyn konny kieratowy z wodociągiem, parowa fabryka mydła, cegielnia, piekarnia, sklepy, fabryki wyrobów bawełnianych, destylarnia (gorzelnia), karczmy z zajazdem, kuźnia, łaźnia parowa, karczma drewniana oraz liczne spichrze, stajnie, obory i inne budynki gospodarskie.

 

Dobra Miłosna Teresa Scypionowa odsprzedała w roku 1835 swemu bratu Karolowi Lubeckiemu i jego żonie Nimfie ze Śliźniów. W lutym 1843 roku Lubeccy przekazali część majątku swej córce Tekli, jako posag w jej małżeństwie z Władysławem hrabią Wodzickim. Małżeństwo to nie było udane i po rozwodzie z Wodzickim Tekla powtórnie wyszła za mąż za Michała Zbijewskiego. Małżeństwo głównie przebywało poza granicami kraju prowadząc rozrywkowy i hulaszczy tryb życia. W efekcie cały majątek został przez nich roztrwoniony. W roku 1862 doszło do jego przymusowej sprzedaży, a drogą licytacji wykupił go jeden z głównych wierzycieli Aleksander Podhorodeński płacąc zań 150 370 rubli srebrem.

 

Po powstaniu styczniowym, w roku 1863, po raz kolejny trzeba było zająć się odbudową majątku. W roku 1866 Aleksander Podhorodeński wydzierżawił grunty Miłosny Antoniemu Korewie. Korewa nie radził sobie z zarządzaniem majątkiem, w związku z czym w 1872 roku przeszedł on w ręce Ksawerego Rychłowskiego, a następnie Władysława Edgara Bonawentury Rychłowskiego. Ogólny stan gospodarki w kraju doprowadził do upadku i parcelacji większości majątków, w tym również Dóbr Miłosna , w skład których wchodziły Zakręt i Janówek. Do jego upadku w znacznej mierze przyczynili się ostatni właściciele poprzez nieudolne gospodarowanie.

Mapa parcelacyjna Dóbr Miłosna, 1887r.

W roku 1889 rozpoczęła się parcelacja i sprzedaż Dóbr Miłosna, która trwała aż do roku 1920. Prowadził ją ostatni właściciel Władysław Edgar Bonawentura Rychłowski. Działki ciągnące się pasami od Traktu Brzeskiego na południe (wraz z częścią lasu) oraz na północ nabywali ludzie przybywający do Miłosny z różnych stron Polski. Jak pisze Krzysztof Oktabiński: w 1866 roku powstała wieś Zakręt. Nazwa Zakręt pojawia się na stronach internetowych Polskiego Towarzystwa Genealogicznego, zajmującego się tworzeniem bazy nazwisk z metryk i akt stanu cywilnego. Tam został odnotowany zapis narodzin mieszkańców Zakrętu i Janówka:

Rok urodzenia Dzień miesiąc Imię i nazwisko miejscowość
1833 17 październik Marianna Dębska Janówek
1856 19 maj Grzegorz Krawczyk Janówek
1856 18 kwiecień Alexander Emilian Buhlmejer Janówek
1859 20 marzec Paulina Augustyna Otersztejn Janówek
1860 06 listopad Marcin Bons Miłosna-Zakręt
1868    marzec Ludwik Rudowski Zakręt

 

Na wyżej przedstawionej mapie parcelacyjnej zaznaczony jest fragment Kolonii Zakręt, należącej do Dóbr Miłosna. Prawdopodobnie istnieje także mapa parcelacji gruntów Zakrętu, które ciągnęły się od Szosy lubelskiej wzdłuż Traktu Brzeskiego do granicy z Janówkiem i Konikiem. Podobnie jak w Miłosnej, w 1887 roku teren ten został podzielony na pasy działek ciągnące się od Traktu Brzeskiego na południe. Powierzchnia ich wynosiła średnio ok. 15 mórg. Od końca 1888 roku podejmowane były działania zmierzające do kupna–sprzedaży poszczególnych działek, o czym świadczy zbiór dokumentów i zaświadczeń . Między innymi zaświadczenie Wójta Gminy Wiązowna, wydane dla mieszkańców gminy w celu potwierdzenia ich tożsamości umożliwiającej zakup nieruchomości.

 

Akty notarialne Akty notarialne Akty notarialne

Pierwsze akty notarialne sporządzono w maju 1889 roku, co zostało  zapisane w księdze wieczystej  Osady Zakręt.

 

Ze względu na pełną rusyfikację administracji i szkolnictwa, zawierane akty notarialne spisywane były w języku rosyjskim.
Ostatnim właścicielem tych ziem był Władysław Ksawery Rychłowski, a pierwszymi nabywcami gruntów w Zakręcie byli:

Lp. Imię i  nazwisko Działka oznaczona na planie numerem powierzchnia Uwagi zamieszkali
 Morgi prenty
1. Walenty Kłoczewiak 6 i 7 30 60 Majdan gm. Wiązowna
2. Antoni Sowiński 8 15 15 Majdan gm. Wiązowna
3. Piotr i Józefa Sendek 1 9 238 Majdan gm. Wiązowna
4. Tekla Pazio 9 15 15 Majdan gm. Wiązowna
5. Jan Mandziak 10 15 15 Majdan gm. Wiązowna
6. Leon i Anna Adamczewscy oraz Antoni i Marianna Janiszewscy 5 15 21 Współwłasność Linków  nr.8 gm. Zaborów ,

Grot nr. 9 gm. Blizne

7. Tomasz i Teodora Łada 4 15 42 Booms  gm. Czyste
8. Szymon i Katarzyna Staniszewscy 20,21,22 45 Milanówek gm. Grodzisk powiat Błońsk
9. Antoni Jurkowski 18 i 19 30 Karolówka gm. Okuniew
10. Aleksander Szustakowski 16 i 17 30 14 Mokry Ług gm. Okuniew
11. Marianna Witan i

Karol Rudnicki

15 15 Współwłasność Mokry Ług gm. Okuniew
12. Jan i Marianna Jabłonowscy 23 i 24 28 110 Kaleń gm. Okuniew
13. Andrzej i Marianna Świstak oraz Apolinary Bieńkowski 12,13 i 14 45 38 Współwłasność Majdan

Izabela gm. Wiązowna

14. Franciszka Zduńska 2 i 3 34 110 Przebywająca w Miłosnej zamieszkała w Rybno gm. Sochaczew
15. Karol Franc 11 15 15 Grochale I gm. Gołąbki pow. Łuków Siedleckiej gub.
16. Jankiel Moszkowicz 142 Góraszka gm. Wiązowna
17. Władysław Rychłowski Pozostałych 8

20 czerwca 1889 r. – od tej daty rozpoczął się nowy rozdział historii i rozwoju Zakrętu.

Na przełomie XIX/XX wieku w Zakręcie powstała firma pod nazwą Warszawska Wytwórnia Maszyn i Odlewnia J.A. Chrzanowski na terenie zwanym „ Kolonia Zakręt nr 20,21,22” należącym do Józefata Albina Chrzanowskiego. Po śmierci Józefata Albina Chrzanowskiego w 1924 roku Wytwórnia przeszła w ręce spadkobierców , którzy w 1931 roku część budynku mieszkalnego udostępnili na szkołę. Po II wojnie światowej majątek Chrzanowskich przejęło Państwo Polskie jako mienie opuszczone. W 1948 roku Stanisław i Anna Chrzanowscy wystąpili o przywrócenie własności, wyrażając jednocześnie zgodę, żeby szkoła powszechna mieszcząca się w ich budynku oraz plac o powierzchni 2 ha, wyznaczony według uznania z ich majątku, został przydzielony w użytkowanie szkole. Na tym terenie zlokalizowany jest dziś Zespół Szkolno-Gimnazjalny, Przedszkole Gminne, plac sportowo rekreacyjny „Orlik” i plac zabaw dla dzieci. Zatem działka podarowana przez Rodzinę Chrzanowskich stanowi dziś centrum oświatowo- kulturalno-sportowe Zakrętu.

 

Zakręt to ziemie głównie kl. V i VI , a więc rolniczo mało opłacalne, dlatego też mieszkańcy musieli poszukiwać innych form pracy zarobkowej. Sprzyjała temu bliskość Warszawy, gdzie większość znajdowała zatrudnienie. Bliskość dużego miasta i dwie drogi krajowe sprzyjały i nadal sprzyjają rozwojowi prywatnej działalności gospodarczej. W latach 70 i 80-tych ubiegłego wieku głównymi gałęziami produkcji były pieczarki i kwiaty, natomiast w latach 90-tych działalność gospodarcza była już bardziej zróżnicowana i tak jest do dziś. Na przełomie XX i XXI wieku na tym terenie znacznie rozwinęła się zabudowa mieszkaniowa. Zakręt stał się „sypialnią Warszawy”. Z małej wsi liczącej 222 mieszkańców na 31.12.1947r. stał się jedną z największych miejscowości gminy Wiązowna liczącą na 30.06.2015r. 1068 osób zameldowanych. Od drugiej połowy lat 90-tych XX wieku Zakręt sukcesywnie przyłączano do sieci gazowej i wodociągowej, rozbudowywanej do dnia dzisiejszego. W budynku starej szkoły, później przekształconej w Kaplicę, powstało jedno z najnowocześniejszych przedszkoli.

Dawna szkoła w późniejszym czasie przeznaczona na kaplicę, a dziś w tym miejscu znajduje się Gminne Przedszkole w Zakręcie przy ul. Szkolnej.

 

Członkini Rady Sołeckiej Daniela Kuśmierczuk

P.S. Bardzo proszę o przesyłanie informacji na temat historii Zakrętu na skrzynkę:  daniela_k@poczta.onet.pl.